Jerzy Duda-Gracz (1941-2004), Yom Kippur, 1966

Jerzy DUDA-GRACZ (1941 Częstochowa – 2004 Łagów)
„Yom Kippur”, 1966
Olej, płótno naklejone na podłoże drewniane, 41 × 21 cm + oprawa
Sygn. i dat. na odwrocie; na odwrocie także autorski opis z tytułem („JOM KIPUR… 21×41 cm… 1966”) oraz napis w alfabecie hebrajskim. 
Zachowana etykieta pracowni opraw (Nowy Jork, Madison Avenue).

Tytuł „Yom Kippur” (Dzień Pojednania) kieruje interpretację w stronę tematyki sacrum, rachunku sumienia i zbiorowej pamięci. To praca wczesna – z połowy lat 60. – pokazująca zainteresowanie artysty kondycją człowieka oraz „teatrem” doświadczeń granicznych, zanim jego język plastyczny dojrzeje do późniejszej, szeroko rozpoznawalnej satyry i deformacji w realistycznym kostiumie. Duda-Gracz pozostaje jednym z najważniejszych komentatorów polskiej rzeczywistości powojennej; równolegle podejmował również wątki religijne i moralitetowe w większych cyklach (m.in. realizacje o tematyce sakralnej).

Jerzy Duda-Gracz (1941, Częstochowa – 2004, Łagów) – polski malarz, rysownik, grafik i scenograf, jedna z najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych osobowości sztuki polskiej drugiej połowy XX wieku. Ukończył studia na Wydziale Grafiki filii krakowskiej ASP w Katowicach (dyplom w 1968 roku). Zasłynął bezkompromisową, moralitetową obserwacją społeczeństwa: tworzył figurację o silnym ładunku satyrycznym, często świadomie deformując postacie i sytuacje, by wydobyć prawdę o ludzkich słabościach, obyczajach i mechanizmach zbiorowej wyobraźni.

Ważnym, rzadziej podkreślanym wątkiem jego wczesnej działalności była tematyka żydowska. Była ona obecna od samego początku: w latach 60., jeszcze jako uczeń liceum plastycznego, prowadził zajęcia z rysunku dla społeczności żydowskiej w Częstochowie, później także w Katowicach, a jako pracę dyplomową przygotował cykl grafik „Judaika”. W kolejnych dekadach artysta rozwijał własny język malarski w licznych cyklach, łącząc realizm warsztatowy z groteską, symboliką i refleksją etyczną; równolegle podejmował także tematy sakralne, zwieńczone monumentalnymi realizacjami, w tym „Golgota Jasnogórska” (2001).