Józef Mehoffer, NIEPOKÓJ, 1893

33,0 x 28,0cm - kredka, papier sygn. u dołu: Niepokój Paryż obraz

Opisany na odwrocie u dołu: Paryż 3 1893 | Studium do obrazu „Niepokój“ | według tego okładka na książkę; powyżej po lewej: dz. 209 katal. 194 [...].

 

Proweniencja:

– Przed 2004 zbiory Ryszarda Mehoffera, wnuka artysty.

– Po 2016 kolekcja prywatna, Wielkopolska.


Prezentowany szkic to niewątpliwie kolekcjonerski rarytas. Stanowi bowiem studium do jednego z najważniejszych obrazów Mehoffera z młodzieńczego okresu twórczości, dziś zaginionego. Dzieło to opisuje Marta Smolińska-Byczuk: Zachowane studium rysunkowe do Niepokoju przedstawia popiersie kobiety, otulonej czarnym płaszczem i intensywnie wpatrującej się w widza. Widok na skuloną sylwetkę nieco z góry potęguje wrażenie dwuznaczności cech bohaterki rysunku – wydaje się ona zarazem zagubiona, przerażona, ale jednocześnie niebezpieczna, gotowa do ataku. Oglądającemu studium udziela się niepokój kobiety, emanujący z jej pozy i spojrzenia wielkich oczu, wpatrujących się spod zmarszczonych brwi. Mimo braku jakichkolwiek atrybutów, czy przedmiotów dookreślających postać, jej charakterystyka jest przeprowadzona bardzo wyraziście dzięki cechom wpisanym w sposób jej zjawiania się na kartce papieru i zobrazowany język ciała. Mehoffer poszukuje malarskiego słownika potrafiącego sprostać odzwierciedleniu nastrojów psychicznych, bliskich stanom granicznym; skupia się na twarzy, szukając właściwego wyrazu dla uczucia niepokoju. Podparcie podbródka dłonią i umieszczenie tej swoistej konstrukcji na pionowej osi obrazu eksponuje fizjonomię kobiety, a także ogniskuje uwagę widza na pełnej napięcia twarzy (M. Smolińska-Byczuk, dz. cyt., s. 200-201).

 

Oferowane studium posłużyło także do opracowania grafiki – projektu okładki tomu poezji Malwiny Garfeinowej-Garskiej (pseud. Maria Zabojecka) Dusza (wyd. Gebethner i spółka, Kraków 1898).

 

Bibliografia:

– Helena d’Abancourt de Franqueville, Grafika książkowa Józefa Mehoffera na tle prądów współczesnych, Kraków 1929, s. 48;

– Marta Smolińska-Byczuk, Młody Mehoffer, wyd. Universitas, Kraków 2004, s. 200-201, il. 132 (wzmiankowany i reprodukowany).

Józef Mehoffer (Ropczyce 1869-Wadowice 1946) - malarz, grafik, scenograf i pedagog; obok Stanisława Wyspiańskiego był najwybitniejszym polskim twórcą witraży i polichromii. Uczeń Jana Matejki i uczelni paryskich - Ecolé des Beaux Arts i Accadémie Colarossi - swą drogę twórczą rozpoczął w latach 1889-1891 od pracy nad polichromią Kościoła Mariackiego w Krakowie (pod kierunkiem Matejki). W roku 1895 otrzymał I nagrodę na międzynarodowym konkursie na witraże do kolegiaty we Fryburgu w Szwajcarii (ich realizacja trwała aż do 1934). W latach następnych otrzymywał różne inne zamówienia na witraże i polichromie, m.in. dla katedry na Wawelu i w Płocku, katedry Ormiańskiej we Lwowie, dla kościołów w Opawie, Onnes w Szwajcarii, w Jutrosinie, we Włocławku czy Przemyślu (nie wszystkie zrealizowane). Był wybitnym reprezentantem sztuki secesji. Tworzył dekoracyjnie traktowane portrety, w tym autoportrety i portrety żony, a także obrazy o zabarwieniu rodzajowym, które w latach 1895-1917 zyskiwały wymowę kompozycji symbolicznych. Malował także pejzaże łączące secesyjną dekoracyjność ze zdobyczami impresjonizmu. Z mistrzowską biegłością posługiwał się różnymi technikami - olejem, temperą, akwarelą i gwaszem - zajmował się także grafiką. Ostatnia wielka wystawa dzieł artysty, zatytułowana Opus magnum, odbyła się w roku 2000 w Muzeum Narodowym w Krakowie.